Termen

Een notitie waarin informatie staat die het bevoegd gezag nodig heeft om te bepalen of een initiatiefnemer een MER moet maken (zie ook mer-beoordeling).

De Commissie kan adviseren een MER aan te vullen met ontbrekende informatie. Het gaat dan om informatie die essentieels om bij het nemen van het besluit het milieubelang goed mee te kunnen wegen (zie ook Tekortkomingen).

In de plan-mer moet de Commissie mer elk MER toetsen.
Bij een project-MER is een toetsingsadvies niet verplicht, maar wel mogelijk.

U kunt er daarnaast voor kiezen om de Commissie mer in het voortraject van project- en plan-MER om een advies te vragen over reikwijdte en detailniveau.
Ook kunt u de Commissie mer tussentijds om een advies vragen, bijvoorbeeld over een concept van het MER.

Na een advies kunt u een door de Commissie geadviseerde aanvulling ook ter toetsing voorleggen aan de Commissie.

Het vrijwillig inschakelen van de Commissie mer is vooral interessant wanneer:
een plan of project omstreden of complex is
een plan of project gaat over nieuwe ontwikkelingen waarmee nog weinig ervaring is (inhoudelijk of procesmatig)
binnen de eigen organisatie onvoldoende deskundigheid en ervaring is om de benodigde milieu-informatie goed te beoordelen.

De Commissie mer heeft bijna 40 jaar ervaring met milieueffectrapportages. Zij kan bij elk plan of project een beroep doen op een groot aantal experts. Daarnaast is de Commissie mer onafhankelijk. Gebruikmaken van deze expertise en onafhankelijkheid in het voortraject, draagt bij aan een betere inhoudelijke kwaliteit en een groter draagvlak in de omgeving.

De Commissie mer geeft in haar advies ook aan of er ander onderzoek nodig is. Voor een advies over de reikwijdte en het detailniveau heeft de Commissie mer 6 tot 10 weken tijd nodig. Aan een advies zijn kosten verbonden.

In beroepsprocedures gaat het soms ook over de inhoud van het MER. Fouten in de mer, of onvoldoende kwaliteit of onvolledigheid van het MER, kunnen leiden tot vernietiging van een besluit over een plan of project. In beroepsprocedures is het toetsingsadvies van de Commissie mer over het MER belangrijk.

In de Nederlandse wetgeving verwijst de term “aanzienlijke milieueffecten” naar milieugevolgen van plannen of projecten die zodanig ingrijpend kunnen zijn dat ze een uitgebreide beoordeling vereisen via een milieueffectrapportage (MER). Dit is geregeld onder de Omgevingswet, die sinds 1 januari 2024 van kracht is.

Wat zijn aanzienlijke milieueffecten?
Er is geen vaste cijfermatige maatstaf voor wat “aanzienlijk” is. De beoordeling hangt af van:

De aard van het project (bijvoorbeeld industrie, infrastructuur, energieproductie)
De locatie (bijvoorbeeld nabij natuurgebieden, kwetsbare ecosystemen)
De omvang van de activiteit (zoals uitstoot, ruimtebeslag, geluid, waterverbruik)
De cumulatieve effecten (samenloop met andere projecten)
Als niet direct duidelijk is of er aanzienlijke milieueffecten zijn, moet het bevoegd gezag een plan-mer-beoordeling uitvoeren. Dit is een toets om te bepalen of een MER nodig is. 

In een MER bij een omgevingsvisie, plan of project kunnen andere manieren om hetzelfde beleidsdoel te bereiken onderzocht worden op hun milieueffecten. Soms leidt dat tot andere keuzes en betere oplossingen. De Omgevingswet schrijft voor dat in een MER alleen alternatieven moeten worden onderzocht, die redelijkerwijs in de besluitvorming een rol kunnen spelen.

Veranderingen, die zich in het milieu zullen voordoen als de voorgenomen activiteit, of één van de alternatieven niet worden gerealiseerd. Ofwel: wat gebeurt er als we niets doen? (zie ook referentiesituatie).

De logische volgorde waarin besluiten per bestuursorgaan genomen worden. In de energietransitie (bijvoorbeeld) is het logisch dat er eerst een nationaal plan is voordat de provincies en daarna gemeentes ermee aan de slag gaan. 

Wanneer in een plan meerdere ambities verwezenlijkt moeten worden, kunnen botsproeven helpen om te onderzoeken waar deze ambities conflicteren.  Vaak helpen botsproeven ook om koppelkansen in beeld te krijgen: oplossingen die meerdere ambities combineren. Bijvoorbeeld meer woningen en meer natuur die in eerste instantie lijken te conflicteren kunnen gecombineerd worden met meer groen in de straat of een extra groenvoorziening in de buurt.

Bruidsschat omgevingsplan
De ‘bruidsschat omgevingsplan’ bestaat uit regels die door het Rijk bij de invoering van de Omgevingswet automatisch zijn toegevoegd aan het tijdelijk deel van het omgevingsplan van alle gemeenten. Gedurende de overgangsfase (tot eind 2031) gelden de regels van de bruidsschat, zolang de gemeente nog geen eigen regels heeft gesteld.

Bruidsschat waterschapsverordening
De ‘bruidsschat waterschapsverordening’ bestaat uit regels die door het Rijk bij de invoering van de Omgevingswet automatisch zijn toegevoegd aan de waterschapsverordening van alle waterschappen. Het waterschap kan deze regels naar eigen inzicht aanpassen.

Maatregelen die verlies van (bijvoorbeeld) natuur ergens anders compenseren met bijvoorbeeld de aanplant van een bos.

Optelling van effecten van verschillende projecten op zelfde omgeving/natuur.
Wat betekent de nieuwe weg naast de fabriek, het windmolenpark en het winkelcentrum voor het milieu of de leefbaarheid? Of wat betekent de aanleg van een windpark op zee en het tegelijk graven van een kabelverbinding voor de aanwezige vogelpopulatie?

Wat is erfgoed?
Historische geografie: landschappelijk erfgoed, zoals verkavelingspatronen en landschapselementen. Archeologie: sporen en resten van menselijke aanwezigheid in de bodem, op land en in water. Historische (steden)bouw: gebouwd erfgoed, zoals monumentale kastelen en boerderijen en beschermde stads- en dorpsgezichten. Zie ook de Themapagina Erfgoed.

Erfgoed in milieueffectrapportage is wettelijk geregeld. In de Europese mer-richtlijnen staat dat cultureel erfgoed een integraal onderdeel moet zijn van een milieueffectrapport.

De Heritage Impact Assessment (HIA) is ontwikkeld om de gevolgen van ruimtelijke ingrepen rond werelderfgoed locaties en -gebieden in beeld te brengen. Neem de samenvatting van een HIA op in het milieueffectrapport.

De foto van de leefomgeving beschrijft de huidige situatie in feiten en cijfers. Het gaat dan bijvoorbeeld om de aanwezige natuurwaarden, de infrastructuur,  het aantal vervoersbewegingen en de waterhuishouding. Samen met de autonome ontwikkeling vormt de foto de referentiesituatie voor het MER

De foto van de leefomgeving is een verplicht onderdeel van een MER en bedoeld om de toekomstige milieueffecten van een visie, plan of project met de huidige situatie te kunnen vergelijken.

Hierin beoordeel je effecten op de leefomgeving op basis van inschattingen. Hoe gevoelig is een plan of project voor zeespiegelstijging, warmere zomers? Of hoe verandert de kwaliteit van de leefomgeving als de mobiliteit met een factor twee toeneemt?

De organisatie (bedrijf of overheid) die een plan/project indient.

De leefgebieden van flora en fauna moeten in een Natura 200-gebied in de staat blijven zoals die was ten tijde van de aanwijzing (meestal 2004).

De instandhoudingsdoelstellingen zijn voor habitattypen en leefgebieden van soorten geformuleerd als behoud of uitbreiding van oppervlakte/omvang en behoud of verbetering van kwaliteit.

Wanneer deze omvang of kwaliteit door een project aanzienlijk wordt aangetast, is een MER verplicht (zie ook Aanzienlijke gevolgen).

Jurisprudentie is het geheel van rechterlijke beslissingen. In het kader van milieurecht gaat dat over de heersende opvatting over een bepaalde rechtsvraag. Jurisprudentie vormt een aanknopingspunt voor rechters om te oordelen in latere soortgelijke gevallen. Jurisprudentie is daarmee een rechterlijke uitspraak over hoe een wet geïnterpreteerd moet worden. Een recent voorbeeld is de jurisprudentie van 18 december 2024 waarmee extern salderen door de rechter werd verboden. Op deze pagina vind je een overzicht van alle jurisprudentie rondom mer.

Een plan is kaderstellend als het een MER-plichtige vergunning mogelijk maakt, zoals de bouw van een woonwijk, de vergunning voor een fabriek of een industrieterrein (zie ook MER-plicht).

Kansen om meerdere ambities van een visie of plan te verwezenlijken, door deze te combineren. Bij de wijk Leidsche Rijn in Utrecht werd een winkelcentrum gebouwd dat ook dienst doet als geluidswal.

Het gebied waar mensen (kunnen) leven. Meestal relevant in het kader van de kwaliteit van de leefomgeving, beoordeeld in termen van luchtkwaliteit, water, bodem, emissies, gezondheid, flora/fauna, biodiversiteit, veiligheid, landschap en mogelijkheid tot creatie en bewegen, etc…

Een notitie die met feiten onderbouwt of een MER verplicht is of niet.

PlanMER
Milieueffectrapportage is verplicht bij een plan als:

– het plan kaders stelt voor projecten in het plangebied waarvoor volgens het Omgevingsbesluit een project-mer of een mer-beoordeling verplicht is, of de ontwikkelingen binnen het plan mogelijk tot significante gevolgen leiden voor Natura 2000-gebieden waardoor een Passende beoordeling (een wettelijk voorgeschreven beoordeling van gevolgen voor Natura 2000-gebieden) nodig is.

De plan-mer-beoordeling kan een uitzondering vormen op deze situaties. De eerste voorwaarde is dat een plan over projecten gaat die zelf mer-beoordelingsplichtig zijn.

De tweede voorwaarde is dat het plan over een klein gebied op gemeentelijk niveau gaat óf een kleine wijziging van een plan omvat.
Als aan die voorwaarden is voldaan, mag het bevoegd gezag eerst beoordelen of het plan aanzienlijke milieueffecten heeft, en dus of een milieueffectrapport nodig is (zie ook mer beoordeling).

Daarnaast is plan-mer-beoordeling aan de orde als een plan kaders stelt voor andere projecten dan de projecten uit bijlage V Omgevingsbesluit. In de praktijk is er snel sprake van ‘kaderstelling’, waardoor deze vorm van de plan-mer-beoordeling in veel gevallen verplicht is.

Project-mer
Bij een besluit over realisatie van een project volgt een project-mer over de milieugevolgen van concrete alternatieven.

Milieueffectrapportage is verplicht bij een project als:

het project in kolom 1 staat van de tabel in bijlage V Omgevingsbesluit en er een projectbesluit of een besluit als genoemd in kolom 4 van de tabel nodig is, bijvoorbeeld een omgevingsvergunning.

Als het project voldoet aan de voorwaarden in kolom 2 van de tabel in bijlage V Omgevingsbesluit, dan is het opstellen van een project-milieueffectrapport verplicht.

Voldoet het project niet aan die voorwaarden, dan is kolom 3 van de tabel van toepassing en mag eerst een mer-beoordeling gedaan worden.
Met een mer-beoordeling bepaalt het bevoegd gezag of het project aanzienlijke milieueffecten heeft en dus of een milieueffectrapport nodig is.

De milieueffectrapportage is een hulpmiddel bij de besluitvorming dat bestaat uit het maken, beoordelen en gebruiken van een milieueffectrapport en het evalueren achteraf van de gevolgen voor het milieu van de uitvoering van de activiteit waarvoor een milieueffectrapport is opgesteld.

Een openbaar document waarin van een voorgenomen activiteit van redelijkerwijs in beschouwing te nemen alternatieven de te verwachten gevolgen voor het milieu in hun onderlinge samenhang op systematische en zo objectief mogelijke wijze worden beschreven.

De globale inhoud van een plan-MER:
Samenvatting
Probleem en doelstelling
Huidige situatie (Foto van de leefomgeving)
Autonome ontwikkeling
Beleidskader
(Globale) gevolgen voor het milieu: luchtkwaliteit, water, bodem, emissies, gezondheid, flora/fauna, biodiversiteit, archeologisch erfgoed, veiligheid, landschap, cumulatie van effecten
Alternatieven
Mitigerende/compenserende maatregelen
Leemten,
Aanzet van Monitoring en Evaluatieprogramma

Verzachtende maatregelen: een geluidswal bij een snelweg bijvoorbeeld om geluidshinder te voorkomen of verminderen.

Deze notitie wordt vastgesteld op basis van een conceptnotitie reikwijdte en detail (ook wel ‘startnotitie’ of startdocument genoemd) en de daarop ontvangen zienswijzen, reacties en adviezen.
Inhoudelijk geeft de NRD aan WAT (reikwijdte) met welke diepgang (detailniveau) onderzocht en beschreven dient te worden in het milieueffectrapport (het MER). Het bevoegd gezag kan voor een NRD een advies aanvragen bij de Commissie.

Het omgevingsplan bevat algemene regels van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. Onder de Omgevingswet heeft iedere gemeente 1 omgevingsplan. In het Omgevingsplan kunnen regels worden vastgelegd over o.a.:

Bodem en water
Geluid
Geur
Externe Veiligheid
Erfgoed
Landschap
Energie
Klimaat

Een lange termijn document wat de gewenste ontwikkelingen tot een bepaalde datum in de toekomst (2040 of 2050) beschrijft van een plangebied (land, provincie, stad, dorp, wijk)

Een Passende beoordeling is een beoordeling van de effecten van een activiteit op de natuurdoelstellingen van een Natura 2000-gebied. Wanneer aanzienlijke of significante effecten op Natura 2000-gebieden niet uitgesloten kunnen worden of onzeker zijn, moet er een passende beoordeling worden uitgevoerd.

In een plan- mer worden de milieueffecten van een plan onderzocht. Het MER bevat de resultaten van het onderzoek naar deze (milieu)effecten. De toevoeging ‘plan’ wil zeggen dat het om een MER voor een strategisch beleidskader gaat, zoals een programma.

Het project-MER is het rapport dat de milieueffecten van een concreet project beschrijft.
Voor een windpark zijn dat bijvoorbeeld concrete beschrijvingen van de posities van de windturbines. De effecten van een dergelijk opstelling, en van opstellingsvarianten. Deze worden in detail bepaald en afgezet tegen de geldende milieueisen, waarbij beoordeeld wordt of aan deze eisen kan worden voldaan.

De referentiesituatie is de huidige bestaande situatie en de autonome ontwikkeling.
Dit is dus de situatie die zou ontstaan zonder realisatie van het plan of project.
De referentiesituatie dient als referentiekader voor de effectbeschrijving en -beoordeling van de alternatieven (zie ook foto van de leefomgeving).

Dit zijn belangrijke milieugevolgen van een project. Er bestaat geen vastomlijnd criterium voor wat wel of niet significant is (zie ook aanzienlijke gevolgen).

De mate waarin verwacht kan worden dat een gebied onder- of bovengronds archeologische waarde bevat waar bij besluitvorming rekening gehouden moet worden. Zie ook Erfgoed

Bezwaren en protesten van omwoners, bedrijven en belangenorganisaties bij een plan of project. Zienswijzen kunnen zowel in de NRD fase als bij een uitgewerkt plan met alternatieven ingediend worden.

Het bevoegd gezag kan er voor kiezen de zienswijzen mee te sturen met een adviesaanvraag aan de Commissie. Zij is daartoe niet verplicht. De Commissie heeft een voorkeur om zienswijzen wel mee te kunnen nemen bij haar toetsingsadvies. Maar dat kan alleen als het bevoegd gezag daartoe besluit.

Zienswijzen kunnen niet bij de Commissie zelf ingediend worden.