Hoe een president die liever voor werk dan voor luchtkwaliteit koos, de grondlegger van mer werd

Richard Nixon is vooral bekend als de president van “Watergate”. Het afluisterschandaal in het gelijknamige hoofdkantoor van de Democraten in Washington waardoor hij in 1975 gedwongen werd af te treden. De affaire is zo spreekwoordelijk geworden dat ieder groot schandaal in de VS en ver daarbuiten sindsdien de toevoeging -gate krijgt. Veel minder bekend is dat Nixon ook de grondlegger van het MER is. Al zag het daar in het begin niet naar uit.

Nixon had aanvankelijk weinig op met het milieu maar herkende wel de politieke invloed die milieuorganisaties kregen na meerdere grote milieuschandalen, eind jaren 60. Daarom kreeg zijn adviseur op het thema, John Ehrlichman, de opdracht om de jonge, nieuwe regering uit het schootsveld van dit soort extreme groepen te houden. Zelf blunderde Nixon een aantal keren publiekelijk op het thema. Zo beweerde hij in een interview dat hij net zo in natuurbescherming geloofde als Theodore Roosevelt. Die had zich als president inderdaad tegen het uitsterven van dieren ingezet, maar dan toch vooral van dieren waar hij zelf graag op jaagde.

Aandacht voor milieuproblemen

In de late jaren 60 begon de middenklasse in de VS zich serieus zorgen te maken over milieuproblemen die volgende generaties zouden kunnen bedreigen. Er kwamen federale wetten over luchtvervuiling, pesticides, water, afval, bedreigde dieren en meer. Die hadden echter weinig invloed omdat ze slechts de individuele staten opriepen om wettelijke grenzen in te stellen, wat de meeste staten niet deden. Zonder federale regels waar alle staten zich aan zouden moeten houden, bleef iedere milieuwetgeving een wassen neus.

De politieke druk die inmiddels was ontstaan om toch “iets” voor het milieu te doen, bracht Nixon tot het tekenen van een federale wet voor bedreigde dieren: the Endangered Species Conservation Act van 1969. De wet verbood de invoer van bedreigde diersoorten en breidde de lijst van dieren die daaronder vielen fors uit. Nixon had weinig tot niets met het opstellen van de wet van doen gehad, maar was maar al te graag bereid de credits ervoor te krijgen. In alle landelijke kranten verschenen door het Witte Huis verspreidde foto’s van de ondertekening.

Veto zou tot crisis leiden

Precies zo zou het ook met de National Environmental Policy Act (NEPA) gaan. Een wet die de verhouding tussen mens en milieu moest vastleggen, zoals in de preambule stond.  Volgens ingewijden begon Nixon steevast glazig te kijken of in zijn papieren te bladeren als het over deze nieuwe, federale milieuwet ging.  Pas toen de wet klaar was, wilde Nixon graag voor de fotografen poseren, zoals op de bijgaande foto is te zien. Hij wist dat er op het laatste moment een passage aan de wet was toegevoegd die eiste dat bij ieder groot project een gedetailleerd rapport over de milieueffecten moest worden gemaakt. Hij was daar namelijk op tegen geweest, maar had zich door zijn adviseurs laten ompraten. Vooral het argument dat een veto van de president tot een politieke crisis zou leiden, had Nixon overtuigd.

En zo tekende Nixon op 1 januari 1970 de wet en werden er opnieuw foto’s verstuurd van een glunderende president die met de ondertekening van de NEPA het milieu omarmde. Niemand in het Witte Huis kon op dat moment vermoeden dat deze wet zulke verregaande consequenties zou hebben. Milieugroeperingen begonnen al snel te eisen dat bij ieder project in elke staat een impact rapport moest worden gemaakt. Rechterlijke uitspraken zorgden ervoor dat er steeds hogere eisen aan het gedetailleerde milieurapport werden gesteld en zo ontstond door voortgaande jurisprudentie langzaam maar zeker de milieueffectrapportage. En zo zou een president die, toen het hem gevraagd werd, liever voor “jobs” dan voor schone lucht koos, aan de wieg van mer staan.

Meer mer-geschiedenis opsnuiven? Ga naar onze jubileumpagina.