Zowel nationaal als internationaal staan we voor ingrijpende en onderling verweven ruimtelijke opgaven. Opgaven die voortvloeien uit de energietransitie en klimaatverandering, de transitie naar een circulaire economie, de woningbouwopgave en de noodzaak om de kwaliteit van lucht en water te verbeteren en natuur, landschap en biodiversiteit duurzaam te beschermen.
Edith Zeevalk of Thom Ponssen
Deze ontwikkelingen grijpen direct in op de leefomgeving en vragen om zorgvuldige en complexe besluitvorming, gebaseerd op feiten, kennis en een goede afweging van verschillende en soms tegengestelde belangen. Milieueffectrapportage (mer) is daarvoor een belangrijk instrument. Mer brengt milieueffecten van plannen en projecten vroegtijdig en integraal in beeld, stimuleert het onderzoeken van alternatieven en het maken van transparante afwegingen. Milieu omvat daarbij de volle breedte van de omgevingskwaliteit: lucht, bodem en water, maar ook gezondheid, natuur, landschap, geluid, licht en erfgoed. Zo draagt mer bij aan zorgvuldige en navolgbare besluitvorming.
Het Bureau van de Commissie mer ondersteunt drie onderdelen:
Commissie mer Nederland adviseert en toetst bij complexe projecten en strategische plannen rondom infrastructuur (luchthavens, wegen en spoor), energie (waaronder windparken, energiehoofdstructuur of kerncentrales), gebiedsvisies en woning- bouw, dijkverzwaringen, natuurherstel, landbouw en grootschalige industrie.
Ook heeft de Commissie een toetsende rol van de milieu- en omgevingseffecten van ruimtelijke plannen op nationaal niveau (zoals bijvoorbeeld de Nota Ruimte, het Nationale Waterplan en het Nationaal Plan Energiesysteem) en op provinciaal en gemeentelijk niveau. De initiatiefnemer (vaak een gemeente, provincie, rijkspartij of bedrijf) is verantwoordelijk voor het (laten) uitvoeren van een mer; de Commissie toetst en het bevoegde gezag besluit. Jaarlijks brengt de Commissie circa 150 toetsingsadviezen uit.
Sinds 2022 is ook de Ecologische Autoriteit bij de Commissie ondergebracht. Zij opereert midden in het maatschappelijk en politiek uitdagende debat over natuur, landbouw en stikstof. De Ecologische Autoriteit is een onafhankelijk orgaan met een eigen door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur vastgestelde opdracht en beoordeelt of besluiten over beheer en herstel van beschermde natuur zijn gebaseerd op voldoende en relevante ecologische informatie. Sinds haar oprichting heeft de Ecologische Autoriteit 133 natuurdoelanalyses en beheerplannen van stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden getoetst. Ook brengt de Ecologische Autoriteit bevindingen bijeen in adviezen en kennisproducten.
Commissie mer Internationaal ondersteunt, gesubsidieerd door het ministerie van Buitenlandse Zaken, lage- en middeninkomenslanden bij grote strategische vraagstukken en bij de ontwikkeling en toepassing van het Instrument Impact Assessment. Deze vraaggestuurde ondersteuning omvat advisering, kennisdiplomatie, capaciteitsopbouw en ondersteuning bij regelgeving en richtlijnen in de desbetreffende landen. Commissie mer Internationaal brengt jaarlijks ongeveer 30 internationale adviezen uit.
De organisatie als geheel, met de drie onderdelen, telt circa 60 medewerkers en beschikt over een netwerk van ongeveer 400 externe deskundigen. Voor elk adviestraject wordt een multidisciplinaire werkgroep samengesteld met deskundigen uit onder meer wetenschap, kennisinstituten en uit de advies- en ingenieurswereld. Onafhankelijkheid is daarbij een harde randvoorwaarde. De organisatiecultuur is professioneel, inhoudelijk gedreven en informeel, met ruimte voor eigen verantwoordelijkheid. Vakmanschap, samenwerking, zorgvuldigheid en kwaliteit staan hierbij centraal.
De context verandert snel. De druk om ontwikkelingen te versnellen – onder meer op het gebied van woningbouw, energie, defensie en infrastructuur – neemt toe, terwijl de noodzaak om natuur en leefomgeving te beschermen onverminderd groot blijft. Tegelijkertijd worden milieuproblemen complexer en zijn sterker met elkaar verweven. Dat maakt integrale afwegingen van belangen, risico’s en effecten steeds belangrijker. Daar ligt de kern van de toegevoegde waarde van mer.
De Commissie mer Nederland heeft hierbij niet alleen oog voor effecten en risico’s, maar maakt ook zichtbaar welke kansen er liggen voor een betere besluitvorming en welke alternatieve oplossingen er zijn. Daarmee houdt zij de besluitvorming een onafhankelijke spiegel voor – ook wanneer dat leidt tot een ongemakkelijke boodschap.
Naast het advieswerk werkt de Commissie met partners aan het doorontwikkelen van een toekomstbestendig mer-instrument. Er kan zoveel meer en er zijn goede voorbeelden van de inzet van het mer-instrument als een toegankelijk en gezaghebbend instrument dat bestuurders en volksvertegenwoordigers ondersteunt bij complexe besluiten. Dat vraagt om een slimmere en effectievere inzet: niet alleen als toets achteraf, maar als integrale kennisbasis vóór de besluitvorming en parallel
aan planontwikkeling. In het onlangs uitgebrachte advies ‘Ruimte maken’ heeft de Commissie hiervoor een aantal aanbevelingen geformuleerd.
Ook sluit deze ambitie aan bij de strategische visie Me(e)r dan ooit: uitgroeien tot een toonaangevend Centre of Expertise voor mer, nationaal en internationaal. De komst van de Ecologische Autoriteit en de intensievere samenwerking met overheden, parlement, kennisinstellingen en de maatschappelijke, advies- en ontwerpwereld bieden daarvoor nieuwe perspectieven. Een wendbare organisatie en een divers, wisselend samengesteld netwerk van deskundigen is daarbij essentieel.
De Gateway Review Health Check (2024) onderstreept de noodzaak van verdere innovatie, met nadruk op vroegtijdige betrokkenheid bij planvorming, strategische advisering en proactieve kennisdeling. Het advies ‘Innoveren van milieurapportage – Commissie mer’ geeft hiervoor handvatten.
Voor de Ecologische Autoriteit ligt de strategische opgave in verbreding. De toetsing van natuurdoelanalyses blijft het fundament, maar de samenhang tussen natuur, water, bodem en klimaat vraagt om een bredere ecologische advisering. Vanuit adviesvragen van overheden kan de Autoriteit bijdragen aan de onderbouwing van beleid voor natuur, stikstof en het landelijk gebied. Bij beheerplannen, maatregelpakketten en gebiedsprogramma’s kan zij toetsen of de ecologische onderbouwing toereikend is en welke maatregelen nodig zijn om natuurdoelen te realiseren. Vroegtijdige advisering over de benodigde kennis en ecologische randvoorwaarden vergroot de kwaliteit en uitvoerbaarheid van plannen.
Daarnaast ligt er een opgave om inzichten uit afzonderlijke adviezen te bundelen en te benutten. Door structurele kennislacunes, patronen en knelpunten te signaleren en te vertalen naar methodische en reflectieve adviezen, kan de Autoriteit bijdragen aan een meer samenhangende aanpak. Dit heeft ze al gedaan in het advies ‘Doen wat moet én kan’. Dergelijke advisering vraagt om gerichte kennisontwikkeling en kennisdeling, een nauwere samenwerking met kennisinstellingen, overheden en de uitvoeringspraktijk en een sterk deskundigennetwerk.
Ook de kwaliteit, samenhang en toegankelijkheid van natuurinformatie en monitoring verdienen blijvende aandacht. Een bestendige positie is daarvoor onmisbaar: met een helder mandaat, een herkenbaar profiel, structurele financiering en voldoende capaciteit en ondersteuning.
Binnen de gezamenlijke stichting versterken de Commissie mer (Nederland en Internationaal) en de Ecologische Autoriteit elkaar door kennis, netwerken en ondersteuning te delen, met behoud van hun eigen opdracht en verantwoordelijkheid. De gezamenlijke ambitie is hun onafhankelijk gezag te bestendigen en hun betekenis voor besluitvorming en natuurherstel te vergroten met ruimte voor de eigen strategische ontwikkeling van alle drie de organisatieonderdelen.
Meer informatie: www.commissiemer.nl en ecologischeautoriteit.nl.
De Commissie mer bestaat uit een bestuursvoorzitter en acht plaatsvervangend voorzitters. Zij bepalen gezamenlijk de hoofdlijnen van de advisering en bewaken de kwaliteit, scherpte en onafhankelijkheid van het werk. De Commissie wordt ondersteund door de Stichting Bureau Commissie voor de mer, met 25 secretarissen en ondersteuning. De stichting wordt geleid door de algemeen directeur-secretaris, mw. drs. C.I. (Caroline) Porsius, de directeur internationaal, dhr. drs. D. (Dennis) van Peppen en het hoofd Ecologische Autoriteit mw. drs. W. (Willemijn) Smal. De organisatie opereert onder eindverantwoordelijkheid van het bestuur.
Aansluitend op het aanstaande vertrek van de huidige bestuursvoorzitter en het aflopen van de benoemingstermijnen van twee plaatsvervangend voorzitters wenst de Commissie te voorzien in hun opvolging, zowel voor de Commissie mer als voor de Ecologische Autoriteit.
De Commissie mer en de Ecologische Autoriteit stellen per advies een onafhankelijke werkgroep samen met de benodigde expertise. De bestuursvoorzitter of een plaatsvervangend voorzitter leidt deze werkgroep van deskundigen, ondersteund door een secretaris en ziet toe op de kwaliteit en doorwerking van het advies over soms gevoelige ontwikkelingen. Een passende taakverdeling tussen de bestuursvoorzitter en de plaatsvervangend voorzitter kan daarbij de bestuurlijke aandacht voor beide organisatieonderdelen borgen. Deskundigen worden op persoonlijke titel benoemd vanwege hun expertise. Onafhankelijkheid is een harde randvoorwaarde: leden mogen geen betrokkenheid hebben bij het initiatief, de initiatiefnemer of het beslissende bevoegd gezag.
De Commissie en de Ecologische Autoriteit opereren op het snijvlak van inhoud en politiek-bestuurlijke realiteit. Zij moeten de context van besluitvorming begrijpen, zonder onderdeel te worden van die dynamiek. Juist die onafhankelijke positie geeft haar adviezen gezag en meerwaarde. De bestuursvoorzitter en plaatsvervangend voorzitters zijn daarnaast het gezicht naar buiten. Zij onderhouden contacten op politiek, bestuurlijk en ambtelijk topniveau en treden op als ambassadeurs van de Commissie.
De plaatsvervangend voorzitters dienen minimaal één dag tot twee dagen per week beschikbaar te zijn. Een halve dag is in uitzonderlijke gevallen bespreekbaar. Voor de bestuursvoorzitter geldt dat hij of zij minimaal twee dagen per week beschikbaar moet zijn.
Bij de samenstelling van het team van voorzitters wordt gestreefd naar diversiteit in gender, maatschappelijke en professionele achtergrond en naar complementariteit tussen openbaar bestuur, bedrijfsleven en wetenschap.
De functies zijn ingeschaald conform schaal 18 van het Bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijksambtenaren (BBRA). De benoeming van de bestuursvoorzitter en de plaatsvervangend voorzitters van de Commissie voor de milieueffectrapportage vindt plaats conform de Omgevingswet bij Ministerieel besluit en voor een periode van vier jaar met de mogelijkheid tot twee herbenoemingen.
Belangstellenden dienen rekening te houden met de volgende data:
1e gespreksronde: vrijdag 11 december 12:00 – 18:00 (omgeving Utrecht),
(optionele) 2e gespreksronde: woensdag 16 december 16:00 – 18:00 (omgeving Utrecht)
Commissie mer en de Ecologische Autoriteit laten zich in deze procedure bijstaan door Edith Zeevalk, partner en Thom Ponssen, research consultant, Holtrop Ravesloot Executive Search. Uw interesse kunt u kenbaar maken door uw cv, vergezeld van een korte motivatie vóór 3 december 2026 te richten aan reacties@holtropravesloot.nl.
