Geitenhouderij Hurwenen

Conclusies voor de mer-praktijk

Casus

Appellante exploiteert een geitenhouderij in Hurwenen en heeft een natuurvergunning voor het houden van 5.510 geiten in vier stallen. De aanvraag voor een natuurvergunning voor de uitbreiding van de geitenhouderij is ingediend om bestaande stallen te kunnen verlengen om aan dierenwelzijnseisen te kunnen voldoen. Ook wordt de natuurlijke ventilatie in de stallen gewijzigd in mechanische ventilatie. Hoewel het aantal dieren niet toeneemt, neemt de stikstofdepositie bij mechanische ventilatie toe. Dat is volgens de aanvraag een tijdelijke toename, omdat appellante de stallen op termijn wil voorzien van luchtwassers, waardoor de emissie en depositie zullen dalen.

In de aanvraag is aangegeven dat de tijdelijke toename van stikstofdepositie wordt gemitigeerd door stikstofruimte te leasen van een geitenhouderij in Rossum. Het leasen houdt in dat de natuurvergunning van dat bedrijf gedeeltelijk niet wordt benut, totdat de luchtwassers van appellante zijn gerealiseerd. Hiervoor is een leaseovereenkomst tussen de bedrijven gesloten en is een verzoek aan het college van gedeputeerde staten van Gelderland gedaan tot gedeeltelijke tijdelijke buitengebruikstelling van de natuurvergunning voor het bedrijf in Rossum.

Op 18 januari 2022 heeft het college de natuurvergunning verleend. Aan de natuurvergunning is het voorschrift verbonden dat van de vergunning ‘slechts gebruik [mag] worden gemaakt nadat de saldogevende activiteit is gestaakt en saldogever hiervan vooraf melding heeft gedaan’.

Op 5 januari 2024 heeft de rechtbank Gelderland het beroep van MOB en anderen gegrond verklaard en de natuurvergunning vernietigd. De rechtbank is van oordeel dat een civielrechtelijke overeenkomst tussen de saldo-ontvanger en saldogever niet voldoende is. Er moet ook publiekrechtelijke borging zijn dat de saldogevende activiteit wordt beëindigd en niet kan worden hervat.

Appellante betoogt dat de rechtbank ten onrechte overweegt dat de voorwaarden voor extern salderen op exact dezelfde wijze op het leasen van stikstofruimte toegepast moeten worden.

Overwegingen van de bestuursrechter

Het inhoudelijke oordeel
De inzet van geleasde stikstofruimte in een passende beoordeling is een vorm van extern salderen. Extern salderen en het leasen van stikstofruimte zijn mitigerende maatregelen. Een mitigerende maatregel mag onder voorwaarden in een passende beoordeling worden betrokken. Die voorwaarden zijn opgesomd in overweging 18 van de PAS-uitspraak (ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603) en voor extern salderen uiteengezet in de uitspraak van 6 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:951 (r.o. 77-78.1).

De voorwaarden voor extern salderen zijn kort weergegeven:

de voordelen van de maatregel moeten vaststaan ten tijde van de passende beoordeling,

dubbele inzet van het ingezette saldo moet worden voorkomen. Dat betekent:

er moet een directe samenhang zijn tussen het nieuwe project en de (gedeeltelijke) beëindiging van het saldogevende bedrijf;

vast moet staan dat de bedrijfsvoering van het saldogevende bedrijf daadwerkelijk is of wordt beëindigd en niet kan worden hervat;

geborgd moet zijn dat de maatregel effect heeft voordat het project negatieve gevolgen heeft, en

voldaan moet zijn aan het additionaliteitsvereiste.

In dit geval is voor het leasen van stikstofruimte een civielrechtelijke overeenkomst gesloten. Anders dan bij extern salderen is het gebruik van de natuurvergunning van de saldo-ontvanger niet afhankelijk gesteld van het moment waarop een besluit tot publiekrechtelijke beperking van de toestemming van de saldogevende activiteit heeft plaatsgevonden. Een publiekrechtelijke beperking van de toestemming van de saldogevende activiteit is ook niet op een andere wijze geborgd.

Om te borgen dat tijdens de leaseperiode de saldogevende activiteit beëindigd is en niet wordt hervat, is, zoals de rechtbank terecht overweegt, een publiekrechtelijke beperking van de natuurvergunning van de saldogever nodig. Naast deze publiekrechtelijke beperking moet in de natuurvergunning van de saldo-ontvanger een voorschrift zijn opgenomen waarin het gebruik van die natuurvergunning afhankelijk wordt gesteld van het moment waarop de publiekrechtelijke beperking van de saldogevende natuurvergunning heeft plaatsgevonden.

Ook het additionaliteitsvereiste is van toepassing bij het leasen van stikstofruimte. Het additionaliteitsvereiste houdt in dat een maatregel die naar zijn aard ook als instandhoudings- of passende maatregel zou kunnen worden ingezet, als mitigerende maatregel in een passende beoordeling kan worden betrokken, als de maatregel niet al nodig is als instandhoudings- of passende maatregel. Voor de eisen die gesteld worden aan de motivering van het additionaliteitsvereiste verwijst de Afdeling naar de uitspraak van 18 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4923, onder 21.2 en 21.3.

Het hoger beroep is ongegrond.

Hoe nu verder?
De Afdeling geeft in de uitspraak een aantal concrete instructies over hoe bij het leasen van stikstofruimte voldaan kan worden aan de eerder weergegeven vier voorwaarden. Ook geeft ze aan dat de vraag kan rijzen of de saldogever een nieuwe natuurvergunning voor zijn gehele project nodig heeft op het moment waarop de tijdelijke gebruiksvoorschriften aan de natuurvergunning worden toegevoegd en/of het moment waarop hij na de leaseperiode zijn vergunde activiteit weer hervat. Dit kan het geval zijn als na de genoemde wijzigingen niet langer sprake is van de voortzetting van één-en-hetzelfde project (zie de uitspraak van de Afdeling van 18 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4923, onder 17). De Afdeling beantwoordt die vraag hier niet.

Uitspraak
De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank.