Terugblik Deskundigendag 2019

Agenda | 2 april 2019

Op 12 maart 2019 vond de Deskundigendag plaats in het Muntgebouw in Utrecht. De dag begon plenair met drie verhalen, van Kees Linse, Marja van der Tas en Ruud Veltenaar. Aansluitend volgden twee workshoprondes rond acht verschillende m.e.r.-thema's. Tot slot was de afscheidsreceptie van directeur Veronica ten Holder.  

Fijn dat u deze Deskundigendag aanwezig was. Hieronder leest u een korte impressie en vindt u de linken naar de presentaties.

Deskundigendag Kees Linse

Welkomstwoord - Kees Linse
Voorzitter Kees Linse gaf in zijn welkomstwoord aan dat we leven in tijden van fake nieuws en ieder zijn eigen werkelijkheid. Gezag van bestuurlijke en democratische structuren is minder vanzelfsprekend dan vroeger en de mondige burger laat steeds meer van zich horen. In deze context is een instituut als de Commissie van groot belang. Zij stelt immers integer, deskundig en onafhankelijk vast of voor te nemen besluiten door het bevoegd gezag de juiste en voldoende informatie aanwezig is. Belangrijk daarbij is dat de Commissie goed weet aan te sluiten bij wat leeft in het maatschappelijk debat. Grotere zichtbaarheid in de media hoort daar bij, zoals recent bleek bij discussies over vliegveld Lelystad en de zandwinning in het IJsselmeer. Tot slot heette Kees de nieuwe directeur/algemeen secretaris Lourens Loeven welkom bij de Commissie m.e.r.

 

Omgevingswet en m.e.r. - Marja van der Tas
Plaatsvervangend voorzitter Marja van der Tas sprak over de ervaringen in de afgelopen drie jaar met de nieuwe manier van werken met m.e.r. onder de Omgevingswet. Zij signaleert dat de nieuwe wet flexibele plannen zonder eindtermijn mogelijk maakt. In het milieueffectrapport is het dan niet mogelijk de effecten exact in beeld te brengen, wel kan met expert judgement en een bandbreedte worden gewerkt. Het rapport kan wel prima worden ingezet om randvoorwaarden en gebiedsambities vast te leggen. Deze ambities moeten zo concreet mogelijk worden gedefinieerd. De nieuwe manier van werken vraagt om een goed systeem van monitoring en evaluatie, om te volgen of ambities worden gehaald of dat bijsturing nodig is, en of effecten binnen de vastgestelde bandbreedte blijven.
Presentatie 

Deskundigendag Marja van der Tas

 

Shift happens: uitdagingen en kansen die nu niet worden benut - Ruud Veltenaar
Ruud Veltenaar, filosoof, trendwatcher en TEDx-spreker, gaf een prikkelende bijdrage over de grote uitdagingen van deze tijd, vooral het tegengaan van klimaatverandering. Gegeven de grote impact ervan is het verwonderlijk dat daar zo weinig urgentie aan gegeven wordt. In zijn optiek is het vooral belangrijk grote bedrijven aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Zij moeten zich meer richten op het vergroten van het welzijn van mensen, en minder op het vergroten van de shareholder value. Hij haalde o.a. het boek Drawdown van Paul Hawken aan dat de 100 meest effectieve oplossingen benoemd om de CO2-emissies te verminderen. Ruud ziet voor de Commissie m.e.r. een belangrijke rol weggelegd in het maatschappelijk debat waar feiten en waarden het steeds vaker lijken af te leggen tegen beelden, sentimenten en economische belangen. 
Presentatie
(Eerst de review invullen, daarna is met wachtwoord 952 de presentatie te downloaden)

 

Deskundigendag Energietransitie

Workshop Energietransitie 
De reflectie op de advieslijn over energietransitie bij omgevingsvisies, omgevingsplannen en bij projecten, vooral vergunningen, stond centraal in deze workshop. Opvallend was dat 90 procent van de deelnemers vond dat de Commissie de lat hoger moet leggen, met andere woorden: de Commissie moet meer aandacht vragen voor energietransitie in m.e.r. en moet kritischer zijn als die informatie ontbreekt. Anderen vonden dat milieueffectrapportage ook juist gedaan moet worden bij het opstellen van regionale energiestrategieën en CO2-reductieplannen voor grote bedrijven. 
Daarnaast werd aangegeven dat lagere overheden nog moeite hebben met de integrale afweging die de Omgevingswet vereist, omdat het te complex is. Concrete sectorale afwegingen blijven belangrijk naast abstracte visies en plannen.
Presentatie 
Meer informatie?
Sjoerd Harkema - sharkema eia.nl - 030 234 7666 
Johan Lembrechts - jlembrechts eia.nl - 030 234 7622

 

Workshop Klimaatadaptatie 
Op welke manier kan de Commissie m.e.r. bijdragen om klimaatadaptatie op tijd onder de aandacht te brengen in omgevingsvisies en omgevingsplannen? Momenteel vindt op basis van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie in 40 werkregio’s de zogenaamde risicodialoog plaats. Dit moet leiden tot regionale adaptatiestrategieën, die uiteindelijk worden opgenomen in omgevingsvisies en -plannen.

M.e.r. kan al bij de risicodialoog een rol spelen omdat in deze fase de afweging van belangen en oplossingen plaatsvindt, vooruitlopend op de borging in visies en plannen. De Commissie kan daarbij op verschillende manieren helpen: 

  • Het blijven benadrukken van het belang van het thema klimaatbestendigheid in haar adviezen. De Commissie heeft het overzicht en kent veel voorbeelden van plannen op alle niveaus, zowel strategisch als concreet. Zij kan de integraliteit en de link met andere thema’s, als gezondheid, kwaliteit van de leefomgeving en veiligheid, benadrukken.
  • Het opstellen van handreikingen, met praktische tips en praktijkvoorbeelden per type plan en project. Deze kunnen via de website, het Kennisportaal ruimtelijke adaptatie en kennissessies onder de aandacht worden gebracht.
  • Het ‘coachen’ van bevoegd gezag (ambtelijk en/of bestuurlijk) bij pilotprojecten, in samenwerking met andere partijen zoals het waterschap. Dit sluit aan bij het advies van de Adviescommissie Water en het College voor Rijksadviseurs voor de implementatie van de Omgevingswet.

Presentatie
Meer informatie? 
Pieter Jongejans - pjongejans eia.nl - 030 234 7640
Jeltje Siedsma - jsiedsma eia.nl - 030 234 7650
Geert Draaijers - gdraaijers eia.nl - 030-234 7606

 

Deskundigendag Circulairiteit

Workshop Circulaire economie 
Landelijk, regionaal en lokaal is er steeds meer aandacht voor circulaire economie. De ambities en doelstellingen landen steeds meer omgevingsvisies en omgevingsplannen. Hierdoor krijgt circulariteit  ook een steeds grotere rol in het milieueffectrapport. Dit beeld werd bevestigd door de deelnemers aan de workshop: ‘Zoals we nu klimaatverandering en energietransitie niet meer kunnen wegdenken uit het milieueffectrapport, zo zullen we over vijf jaar geen rapport meer kunnen voorstellen zonder circulariteit’.
Uit de workshop, waar twee casussen werden behandeld, bleek dat er veel milieuwinst valt te halen door in te zetten op circulariteit. De Commissie gaat met de input uit deze workshop en eerdere gesprekken met deskundigen een factsheet Circulaire economie opstellen. 
Presentatie
Meer informatie?
Tom Ludwig - tludwig eia.nl - 030 234 7641

 

Workshop Leidende principes in de Omgevingswet 
De Omgevingswet geeft beperkt sturing aan (de inhoud van) omgevingsvisies. Wel bepaalt de wet dat in visies rekening moet worden gehouden met zogenoemde leidende principes van het omgevingsrecht:

  • voorzorgsbeginsel
  • beginsel van preventief handelen
  • beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden
  • beginsel dat de vervuiler betaalt.

In de tot nu toe opgestelde omgevingsvisies komen deze beginselen nog niet aan bod. In de workshop werd van gedachten gewisseld over de inhoud van deze beginselen en wat zij voor milieueffectrapportage betekenen. Geconstateerd werd dat de wetgever vindt dat het voorzorgsbeginsel zich niet uitstrekt tot situaties onder de norm. Het moet gaan om niet-genormeerde risico’s waar wetenschappelijke informatie voor ontbreekt. Ook heeft hij bewust gekozen om de beginselen alleen via de omgevingsvisie, getrapt, in andere instrumenten onder de wet door te laten werken. Dat betekent dat als de beginselen niet in de visie zijn meegenomen, er later niet nog een beroep op kan worden gedaan.
De deelnemers vonden het een goede zaak dat de beginselen worden meegenomen in een visie. Velen vinden wel dat ze positiever geframed moeten worden: ze zijn nogal defensief gesteld. Een aantal aanwezigen wijst erop dat in het milieueffectrapport gestelde leemten in kennis aanleiding zijn om te vragen of het voorzorgsbeginsel een rol moet spelen. Tot slot werd er op gewezen dat veel visies ook andere, eigen ‘leidende principes’ bevatten. Het is belangrijk om in het milieueffectrapport de visie ook te toetsen aan deze eigen principes. 
Presentatie
Meer informatie?  
Gijs Hoevenaars - ghoevenaars eia.nl - 030 234 7648

 

Workshop Toekomstscenario’s 
Onder de Omgevingswet kennen omgevingsvisies en omgevingsplannen in de toekomst geen eindtermijn meer. De verwachting is dat overheden beleid voor de lange termijn vastleggen. Daarnaast zijn er grote veranderingen en opgaven die ons te wachten staan, zoals klimaatverandering en energietransitie. Vragen in deze workshop: Hoe ziet de toekomst eruit? Kunnen we deze voorspellen? Hoe gaan we hiermee om in het milieueffectrapport? Wat betekent dit voor het op te stellen beleid? Aan de hand van de thema’s verkeer, natuur en energie werd hierover in groepjes gediscussieerd.
Algemene conclusie was dat de toekomst goed te voorspellen is met beschikbare modellen zolang er geen grote transities optreden. Als transities optreden dan ontstaat een nieuwe situatie en wat dit betekent is niet te voorspellen. Op deze transities kan wel worden geanticipeerd door ontwikkelingen te volgen en bewust te zijn van de veranderingen die mogelijk gaan optreden. Op basis van deze aanpak is adaptief beleid mogelijk, waarbij monitoring en evaluatie gericht zijn op het signaleren van trendbreuken en kantelpunten. Dit zijn signalen voor het inzetten van maatregelen of aangepast beleid.  
Presentatie
Meer informatie?  
Roel Meeuwsen - rmeeuwsen eia.nl - 06 55 29 50 16

 

Workshop Monitoring en evaluatie 
Monitoring en evaluatie is van belang om bij te kunnen sturen, zeker in langlopende trajecten. Volgens de nieuwe advieslijn van de Commissie is monitoring essentieel wanneer belangrijke milieueffecten nog niet duidelijk zijn, bijvoorbeeld bij flexibele plannen. Richt de monitoring vooral op de doelen en de (milieu-)risico’s van het betreffende plan of project. Evalueer of met de voorgestelde activiteiten en maatregelen de doelen gehaald worden en bedenk vooraf welke informatie nodig is om bij te kunnen sturen. De Commissie gaat een factsheet maken met daarin aandachtspunten voor het opstellen van een monitoring- en evaluatieplan en welke informatie daarover moet in het milieueffectrapport.
Meer informatie?
Marianne Schuerhoff - mschuerhoff eia.nl - 030 234 7642 
Geert Draaijers - gdraaijers eia.nl  030 234 7606

 

Workshop Digitaal interactief milieueffectrapport 
Na een inleidende presentatie door Paul Eijssen van RHDHV werd in de discussie benadrukt dat de ontwikkeling van digitaal interactief milieueffectrapport prima mogelijkheden biedt om de informatie in een rapport veel toegankelijker te presenteren en specifieker aan te laten sluiten op de specifieke informatiebehoefte van de verschillende gebruikers, zoals bestuurders, milieuspecialisten, omwonenden. Milieueffectrapporten kunnen tot 70 procent in omvang worden verminderd. Ook biedt het de mogelijkheid de planontwikkeling, het m.e.r.-proces en het participatieproces (co-creatie) beter te integreren. Vanuit juridisch oogpunt is het belangrijk de informatie te  ‘bevriezen’ op het moment dat deze ter inzage wordt gelegd en bij de besluitvorming. Visualisaties moeten een realistisch beeld geven van de te verwachten activiteiten en gevolgen.
Naar aanleiding van de workshop gaat de Commissie een factsheet opstellen met aandachtspunten voor het opstellen van een digitaal interactief milieueffectrapport. 
De presentatie van Paul Eijssen wordt in de loop van april nagestuurd.
Meer informatie? 
Geert Draaijers - gdraaijers eia.nl - 030 234 7606
Willemijn Smal - wsmal eia.nl - 030 234 7624 


 

Workshop PAS-uitspraak EU-hof 
Het Europese hof heeft een prejudiciële beslissing gegeven over de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). De Raad van State moet deze meenemen in de uitspraak over de lopende zaken, die in mei 2019 wordt verwacht. In de tussentijd is de vraag hoe we met stikstof omgaan bij de toetsing van milieueffectrapporten. Een andere ontwikkeling is dat de stikstofgevoelige natuur nog altijd achteruit gaat en de geraamde afname van stikstofdepositie op zich laat wachten. Mogelijk dat de mestfraude en de hogere dan verwachte uitstoot van verkeer hieraan bijdraagt. De prejudiciële beslissing en deze trends maken dat het onderwerp stikstof nu een ‘gewoon’ MER-onderwerp is. Waar eerst het PAS het stikstofprobleem ‘op zich nam’ is het nu redelijk te vragen naar meer milieuvriendelijke opties. Het rapport moet daarom milieuvriendelijker maatregelen en alternatieven beschrijven bij aanzienlijke effecten op natuur. Dat betekent bijvoorbeeld extra schone stallen, een wegtracé verder weg van Natura 2000-gebieden of een zone met minder groeimogelijkheden in een bestemmingsplan buitengebied. Ook de effecten van beweiden en bemesten dichtbij Natura 2000 moet beschreven worden. Hoe dit toegepast wordt bij projecten, moet maatwerk zijn. Zeker ook omdat grondsoort en type natuurgebied veel uitmaken.
Presentatie
Meer informatie?
Willemijn Smal - wsmal eia.nl - 030 234 7624
Gijs Hoevenaars - ghoevenaars eia.nl - 030 234 7648

 

Afscheidsreceptie Veronica ten Holder 
Kees Linse bedankte Veronica voor haar grote inzet voor de Commissie m.e.r. en haar inspirerend leiderschap de afgelopen 10 jaar. Veronica gaf in haar dankwoord verschillende punten mee voor de toekomst, waaronder een pleidooi voor meer structurele inzet op de kennisfunctie van de Commissie en het belang te allen tijde staan voor haar onafhankelijke positie. Die onafhankelijkheid vraagt om het actiever dan nu ophalen van informatie en zorgen uit de omgeving. Ook ziet Veronica een belangrijke rol van de Commissie in het signaleren van knelpunten en kansen om de kwaliteit van de leefomgeving en besluitvorming daarover te vergroten. Daar mag de Commissie vooruitlopen op de overheid die in het algemeen meer volgend is op ontwikkelingen. Veronica kreeg een lang, luid en zeer verdiend applaus van alle deskundigen en externe relaties waarmee ze de afgelopen jaren intensief heeft samengewerkt.

Afscheidsreceptie